Ο Αναξαγόρας ήταν Ίωνας φιλόσοφος από τις Κλαζομενές της Μικράς Ασίας. Έζησε περί το 500 Π.Κ.Ε., μαθήτευσε κοντά στον Αναξιμένη από τη Μίλητο και σε ηλικία 20 ετών εγκαταστάθηκε στην Αθήνα για να συνδεθεί με ισχυρή φιλία με τον Σωκράτη, ο οποίος αργότερα υπήρξε μαθητής του.
Αν και έζησε 2000 χρόνια πριν, υποστήριζε ήδη αυτά που παραδέχεται η σύγχρονη επιστήμη, δηλαδή ότι τα άστρα και η γη αποτελούνται από μια κοινή ύλη, ότι η σελήνη είναι ένα σκοτεινό σώμα που αντλεί το φως του από τον ήλιο ή ότι οι κομήτες είναι περιπλανώμενα άστρα. Ήταν δε πεπεισμένος ότι η αληθινή φύση του κόσμου όπως τον αντιλαμβανόμαστε μέσω των αισθήσεων είναι δύσκολο να αποδειχθεί με σαφήνεια.
Ο Αναξαγόρας δεν δέχεται τη δυνατότητα δημιουργίας όντων από τη μείξη των τεσσάρων βασικών ριζωμάτων του Εμπεδοκλή, αλλά πιστεύει ότι κάθε επιμέρους υπόσταση υπήρχε εξαρχής στον κόσμο.
Σύμφωνα με τη θεωρία του φιλοσόφου κανένα ον δεν είναι απλό ή τελείως ξεχωριστό και διαφορετικό από τα άλλα. Αντιθέτως η φύση τους είναι σύνθετη, ενώ στοιχεία του ενός περιέχονται στο άλλο. Αυτά τα στοιχεία τα οποία αποκαλεί «ομοιομερή» ή «σπέρματα» είναι άπειρα σε αριθμό και τόσο μικρά στο μέγεθος ώστε είναι αδύνατον να παρατηρηθούν με γυμνό μάτι.
Παρόλο που η θεωρία του περί φύσεως έχει κοινά στοιχεία με τη θεωρία του Εμπεδοκλέους ως προ το αμετάβλητο της αρχικής ύλης, ο Αναξαγόρας δεν περιορίστηκε στις τέσσερεις βασικές ιδιότητες (στοιχεία) που υποστήριζε ο Εμπεδοκλής. Αντιθέτως πιστεύει στη δυνατότητα της επ' άπειρον διαίρεσης του χώρου και της ύλης, δεν αποδέχεται την έννοια του κενού και θεωρεί ότι ο χώρος είναι συνεχώς πλήρης από ύλη.
Μία άλλη βασική αρχή της οντολογίας του Αναξαγόρα, είναι ότι κάθε ον του φυσικού κόσμου περιέχει σε μικρή αναλογία κομμάτια όλων των φυσικών υποστάσεων, αποτελώντας έτσι μια μικροκοσμική εικόνα του μακροκοσμικού σύμπαντος. Τούτη η καθολική ανάμειξη είναι μια πρωτοκοσμική κατάσταση αδιάκριτης μείξης των σπερμάτων, δηλαδή των βασικών δομικών συστατικών που είναι άπειρα και αθέατα, λειτουργούν ωστόσο ως πρότυπα οργάνωσης -κυανοτυπίες- ενσωματώνοντας δυνητικά τα ουσιώδη συστατικά όλων των υλικών υποστάσεων.
Ο Αναξαγόρας κατά το 431 Π.Κ.Ε. κατηγορήθηκε για αθεΐα και εξορίστηκε στη Λάμψακο, όπου και πέθανε το 428 Π.Κ.Ε. σε ηλικία 72 ετών.
Κατηγορία Φιλόσοφοι | Κατηγορία Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία
Ο φυσικός κόσμος
Η μεγάλη του συμβολή στη φιλοσοφία έγκειται κυρίως στη βασική αρχή «...τίποτα δεν γίνεται ούτε χάνεται, αλλά συντίθεται και διαχωρίζεται από προϋπάρχοντα όντα». (DK 59Β17) σε συνδυασμό με τη ατομική θεωρία. Τα άτομα σύμφωνα με τον φιλόσοφο τίθενται σε κίνηση από μία άυλη, αιώνια οντότητα πνευματικής φύσης την οποία ονόμαζε «νου». Ο νους είχε μεγάλη αξία καθώς εκπροσωπεί το αόρατο από όπου πηγάζουν όλα τα ψυχικά ή λογικά γεγονότα αυτού του κόσμου.Αν και έζησε 2000 χρόνια πριν, υποστήριζε ήδη αυτά που παραδέχεται η σύγχρονη επιστήμη, δηλαδή ότι τα άστρα και η γη αποτελούνται από μια κοινή ύλη, ότι η σελήνη είναι ένα σκοτεινό σώμα που αντλεί το φως του από τον ήλιο ή ότι οι κομήτες είναι περιπλανώμενα άστρα. Ήταν δε πεπεισμένος ότι η αληθινή φύση του κόσμου όπως τον αντιλαμβανόμαστε μέσω των αισθήσεων είναι δύσκολο να αποδειχθεί με σαφήνεια.
Οντολογία
Αν και στην πρωταρχική τους κατάσταση τα πράγματα ήταν ανακατεμένα και δυσδιάκριτα μεταξύ τους, ο νους υπήρξε η πρωταρχική αιτία του διαχωρισμού τους, οδηγώντας έτσι στη δημιουργία των όντων και στην εγκαθίδρυση εν τέλει της κοσμικής τάξης. Βασικός του κανόνας ήταν ότι το ορατό δεν είναι παρά ο δρόμος προς το αόρατο, δηλαδή τον νου, που είναι το υπέρτατο ιδεώδες.Ο Αναξαγόρας δεν δέχεται τη δυνατότητα δημιουργίας όντων από τη μείξη των τεσσάρων βασικών ριζωμάτων του Εμπεδοκλή, αλλά πιστεύει ότι κάθε επιμέρους υπόσταση υπήρχε εξαρχής στον κόσμο.
Σύμφωνα με τη θεωρία του φιλοσόφου κανένα ον δεν είναι απλό ή τελείως ξεχωριστό και διαφορετικό από τα άλλα. Αντιθέτως η φύση τους είναι σύνθετη, ενώ στοιχεία του ενός περιέχονται στο άλλο. Αυτά τα στοιχεία τα οποία αποκαλεί «ομοιομερή» ή «σπέρματα» είναι άπειρα σε αριθμό και τόσο μικρά στο μέγεθος ώστε είναι αδύνατον να παρατηρηθούν με γυμνό μάτι.
Παρόλο που η θεωρία του περί φύσεως έχει κοινά στοιχεία με τη θεωρία του Εμπεδοκλέους ως προ το αμετάβλητο της αρχικής ύλης, ο Αναξαγόρας δεν περιορίστηκε στις τέσσερεις βασικές ιδιότητες (στοιχεία) που υποστήριζε ο Εμπεδοκλής. Αντιθέτως πιστεύει στη δυνατότητα της επ' άπειρον διαίρεσης του χώρου και της ύλης, δεν αποδέχεται την έννοια του κενού και θεωρεί ότι ο χώρος είναι συνεχώς πλήρης από ύλη.
Μία άλλη βασική αρχή της οντολογίας του Αναξαγόρα, είναι ότι κάθε ον του φυσικού κόσμου περιέχει σε μικρή αναλογία κομμάτια όλων των φυσικών υποστάσεων, αποτελώντας έτσι μια μικροκοσμική εικόνα του μακροκοσμικού σύμπαντος. Τούτη η καθολική ανάμειξη είναι μια πρωτοκοσμική κατάσταση αδιάκριτης μείξης των σπερμάτων, δηλαδή των βασικών δομικών συστατικών που είναι άπειρα και αθέατα, λειτουργούν ωστόσο ως πρότυπα οργάνωσης -κυανοτυπίες- ενσωματώνοντας δυνητικά τα ουσιώδη συστατικά όλων των υλικών υποστάσεων.
Ο Αναξαγόρας κατά το 431 Π.Κ.Ε. κατηγορήθηκε για αθεΐα και εξορίστηκε στη Λάμψακο, όπου και πέθανε το 428 Π.Κ.Ε. σε ηλικία 72 ετών.
Εξωτερικές συνδέσεις
Πηγές
- Γκίκας Σ. 1987, Φιλοσοφικό Λεξικό, Φελέκης, Αθήνα.
- Μπλαβάτσκυ Ε. Π. 1995, Βίβλος Αποκρυφισμού, Κέδρος, Αθήνα
- Γράβιγγερ Π., Εγκυκλοπαίδεια Εσωτερισμού και Αποκρύφου Γνώσεως, Διμελής, Αθήνα.
- Windelband W. - Heimsoeth H., Εγχειρίδιο Ιστορίας της Φιλοσοφίας, Τομ. Α΄, Μ.Ι.Ε.Τ. (Αθήνα 2001 δ΄), ISBN 960-250-051-4.
- Καλογεράκος Ι. - Θανασάς Π. "Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι", στο Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη από την Αρχαιότητα έως τον 20ο αιώνα, Ε.Α.Π., (Πάτρα, 2000), ISBN 960-538-290-3.
Κατηγορία Φιλόσοφοι | Κατηγορία Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία
